Sayıyı doğru okumak: etkinlik süresi, verim değil
Görev Yöneticisi'nin Disk sütunu etkinlik süresini raporlar — son örnekleme aralığında sürücünün elinde en az bir bekleyen istek bulunan sürenin yüzdesi. Bir NVMe SSD saniyede 2 GB veri iterken hâlâ %40 gösterebilir; beş yıllık bir dizüstünün HDD'si 4 MB/s'lik küçük rastgele bloklar yazarken sabit %100'de durur. Sayı size kuyruğun hiç boşalmadığını söyler; ne kadar iş yapıldığını söylemez.
Sorunu gerçekten teşhis eden sayı Performans sekmesindedir: “Ortalama yanıt süresi”. Sağlıklı bir SSD'de kabaca 5 ms'nin altında, sağlıklı bir HDD'de yük altında 10–25 ms civarında kalır. 100 ms'nin üzerinde süren değerler, isteklerin sürücünün tamamlayabileceğinden hızlı biriktiği anlamına gelir; neredeyse boş bir sistemde yüzlerce ya da binlerce milisaniyelik değerler ise meşgul bir hizmetten çok arızalanan donanımı işaret eder.
Bunun bir sonucunu açıkça söylemek gerekir: hâlâ mekanik bir sabit diskten açılan bir makinede kısa %100 sıçramaları normaldir ve hiçbir ince ayar bunları ortadan kaldıramaz. Kalıcı olarak çakılı bir HDD'nin çözümü bir SSD'dir; aşağıdaki her yazılım değişikliği sürücüyü hızlandırmakla değil, gereksiz işi ortadan kaldırmakla ilgilidir.
İlk adım: belirtiyi değil, süreci bulun
Görev Yöneticisi'ni Ctrl+Shift+Esc ile açın, İşlemler'e gidin ve Disk sütun başlığına tıklayarak ona göre sıralayın. Sıralamayı bırakıp bir dakika boyunca izleyin — suçlu genellikle bir kez fırlayan değil, tepede kalan süreçtir. Ardından Ayrıntılar sekmesine geçip açılıştan bu yana kümülatif toplamları gösteren “G/Ç okunan bayt” ve “G/Ç yazılan bayt” sütunlarını etkinleştirin; bunlar, küçük miktarlarda kesintisiz yazan bir süreci ortaya çıkarır.
Yük System sürecinden ya da bir hizmet ana bilgisayarından geldiğinde Görev Yöneticisi yetersiz kalır. resmon'u çalıştırın (Win+R → resmon) ve Disk sekmesini açın: “Disk etkinliği” paneli, okuma ve yazma hızlarıyla birlikte her etkin dosya yolunu listeler; böylece tam olarak hangi dosyanın dövüldüğünü görürsünüz. C:\ProgramData\Microsoft\Windows\WER ya da C:\Windows\SoftwareDistribution altındaki bir yol, bir oyun klasörünün ya da bir eşitleme istemcisinin altındaki yoldan bambaşka bir hikâye anlatır.
- Görev Yöneticisi → İşlemler → Disk'e göre sıralayın, 60 saniye izleyin
- Görev Yöneticisi → Performans → Disk → ortalama yanıt süresini kontrol edin
- resmon → Disk → Disk etkinliği: yazılmakta olan dosya yollarının tam listesi
- Olay Görüntüleyicisi → Windows Günlükleri → Sistem, disk ya da Ntfs kaynağına süzün
- PowerShell: Get-PhysicalDisk | Select FriendlyName, MediaType, HealthStatus
SysMain ve Windows Arama: iki alışılmış şüpheli
SysMain (eskiden Superfetch adıyla bilinen hizmet), sık kullanılan uygulamaların kodunu daha hızlı başlamaları için boş RAM'e önceden yükler. SSD'de kazanç yok denecek kadar azdır; 8 GB RAM'li bir makinede ise diski uzun süre meşgul eden bir okuma-çıkarma-yeniden okuma döngüsüne dönüşebilir. services.msc'yi açın, SysMain'i bulun, Başlangıç türünü Devre dışı yapın ve durdurun; yükseltilmiş bir komut isteminden eşdeğeri sc config SysMain start=disabled ve ardından sc stop SysMain'dir.
Windows Arama, Başlat menüsü aramasının ve Dosya Gezgini aramasının kullandığı dizini kurar. Büyük bir sürücünün ilk kez dizinlenmesi ya da bir güncellemenin tetiklediği yeniden kurulum, diski saatlerce meşgul eder — bu kısım beklenen bir durumdur ve biter. Patolojik durum, veritabanı bozulduğu için hiç tamamlanmayan dizindir; SearchIndexer.exe günler boyu listenin tepesinde görünür. Ayarlar → Gizlilik ve güvenlik → Windows'da arama → Gelişmiş dizinleme seçenekleri → Gelişmiş → Yeniden oluştur, bozuk dizini onarır; dizinlenen konumları Belgeler ve Masaüstü ile sınırlamak sonrasında işi ucuz tutar.
Windows Arama'yı tamamen kapatmak, zayıf bir makinede gerçek bir seçenektir ama ödününü dürüstçe söyleyin: Başlat menüsü aramaları yavaşlar, Dosya Gezgini aramaları klasörleri gerçek zamanlı taramaya geri döner ve Outlook'un kendi araması kötüleşir. Hizmeti kapatmadan önce dizini yeniden kurmayı ve kapsamı daraltmayı deneyin.
Windows Update, İndirme İyileştirmesi ve telemetri
Windows Update diski yoran üç iş yapar: paketleri C:\Windows\SoftwareDistribution\Download'a indirmek, paketleri açmak ve uygulamak için bileşen bakım yığınını (TiWorker.exe ve TrustedInstaller.exe) çalıştırmak. Mekanik bir sürücüde kümülatif bir güncelleme, diski yarım saat ya da daha uzun süre %100'e yakın tutabilir. Doğru yanıt bitmesine izin vermektir — bakımı yarıda kesmek, kurulumların yarım uygulanmış duruma düşmesinin başlıca yoludur.
İnsanların beklemediği kısım İndirme İyileştirmesi'dir: indirilmiş güncelleme parçalarını başka bilgisayarlara yükler. Hiçbir şey kurulmuyorken disk meşgulse Ayarlar → Windows Update → Gelişmiş seçenekler → İndirme İyileştirmesi'ni kontrol edin ve “Diğer bilgisayarlardan indirmelere izin ver”i kapatın ya da yalnızca yerel ağınızdaki cihazlara izin verin. Aynı sayfada, tam olarak ne kadar yüklendiğini gösteren bir “Etkinlik izleyicisi” de vardır.
DiagTrack hizmeti (“Bağlı Kullanıcı Deneyimleri ve Telemetri”) tanılama olay izlerini C:\ProgramData\Microsoft\Diagnosis'a yazar. Çoğu makinede yazma hacmi küçüktür; bazılarında yavaş bir diskte gözle görülür kesintisiz arka plan G/Ç'ü üretir. Ayarlar → Gizlilik ve güvenlik → Tanılama ve geri bildirim'de tanılama verilerini gerekli düzeye indirmek, güncellemelere ya da lisanslamaya dokunmadan bu yükü azaltır.
Depolama sürücüsü: AHCI kesme modu hatası
Hizmet ince ayarının düzeltemeyeceği, köklü bir donanım düzeyi sebep vardır: bazı SATA denetleyicilerinde, ileti işaretli kesmeler (MSI) etkin olduğunda Windows'un kutudan çıkan StorAHCI sürücüsü kötü davranır. Belirti çok tanınırdır — neredeyse hiç verim olmadan %100 disk kullanımı, ataklar hâlinde, disk testlerinden sağlam çıkan bir makinede ortaya çıkar. Önce sürücüyü doğrulayın: Aygıt Yöneticisi → IDE ATA/ATAPI denetleyicileri → Standart SATA AHCI Denetleyicisi → Sürücü sekmesi → Sürücü Ayrıntıları. Listelenen dosya storahci.sys ise bu hata sizi kapsıyor demektir.
Düzeltme kayıt defterindedir ve dikkat ister. Denetleyicinin Ayrıntılar sekmesinde özelliği “Aygıt örneği yoluna” çevirin ve değeri kopyalayın. Sonra regedit'i açıp HKEY_LOCAL_MACHINE\SYSTEM\CurrentControlSet\Enum\PCI\<o yol>\Device Parameters\Interrupt Management\MessageSignaledInterruptProperties konumuna gidin ve MSISupported değerini 0 yapın. Değiştirmeden önce anahtarı dışa aktarın, değiştirdikten sonra yeniden başlatın. Makine daha kötü davranırsa dışa aktardığınız anahtarı geri yükleyin.
Oradayken kontrol etmeye değer iki ilgili sürücü durumu daha var. 2016'dan kalma, üreticinin kendi RAID ya da Intel RST sürücüsünü çalıştıran bir SATA denetleyici, bilgisayar üreticisinin destek sayfasından güncellenmeye değer. Bir NVMe disk ise Standart NVM Express Denetleyicisi sürücüsünü ya da üreticinin kendi sürücüsünü kullanmalıdır — genel amaçlı bir yedek sürücü nadirdir ama tam olarak bu belirtiyi üretir.
Virüsten koruma, eşitleme istemcileri ve diğer arka plan yazıcıları
Gerçek zamanlı virüsten koruma taraması açılan her dosyaya dokunur; zamanlanmış bir tam tarama ise sürücünün tamamını okur. İkisi de meşrudur; meşru olmayan, aynı anda iki gerçek zamanlı motorun çalışmasıdır — diski kalıcı olarak %100'e çivilemenin en garantili yolu budur. Windows Güvenliği → Virüs ve tehdit koruması → Sağlayıcıları yönet'i kontrol edin ve tek bir ürünün sorumlu olduğundan emin olun. Üçüncü taraf bir motor tutarsanız Microsoft Defender kendiliğinden geri çekilir.
Bulut eşitleme istemcileri diğer sabit kaynaktır. OneDrive, Dropbox ve Google Drive, büyük bir değişikliğin ardından dosyaları yeniden özetleyip yeniden yükler; OneDrive'ın İsteğe Bağlı Dosyaları özelliği, bir şey onları listelediğinde — buna virüsten koruma taraması da dahildir — bütün klasörlerin indirilmesini tetikleyebilir; iki zararsız özelliğin saatlerce disk etkinliğine dönüşmesi böyle olur. Eşitlemeyi on dakika duraklatmak ucuz bir testtir: disk sakinleşirse cevap elinizdedir.
- Yüklü iki gerçek zamanlı virüsten koruma motoru — birini kaldırın
- Çalışırken denk gelen zamanlanmış tam tarama — gece saatine taşıyın
- Taşıma ya da yeniden adlandırmadan sonra büyük bir klasörü yeniden eşitleyen OneDrive veya Dropbox
- Arka planda dosyaları doğrulayan ya da ön yükleyen bir oyun başlatıcısı
- Yavaş bir harici diske kopyalayan Windows Yedekleme ya da Dosya Geçmişi
- Önbelleği aynı diskteyken büyük dosya indiren bir tarayıcı
Sorun sürücünün kendisiyse ve izlenecek sıra
Disk, suçlanacak bir süreç olmadan meşgulse, yanıt süreleri yüzlerce milisaniyedeyse, dosya kopyalamaları sürünüyorsa ya da takılıyorsa donanımdan şüphelenin. Hızlı bir karar için wmic diskdrive get model,status,size komutunu çalıştırın, ardından PowerShell'de okuma ve yazma hata sayaçları için Get-PhysicalDisk | Get-StorageReliabilityCounter komutunu verin. Olay Görüntüleyicisi daha ikna edici kanıttır: disk kaynağından 7, 51 ya da 153 kimlikli yinelenen olaylar, sürücünün işlemleri yeniden denediği anlamına gelir — bu da arızadan önce bekleyen sektörleri biriktiren mekanik bir diskin yaptığı iştir. Önce verinizi kopyalayın, sonra teşhis koyun.
Listeyi şu sırayla işleyin; her seferinde tek şeyi değiştirin ve her değişiklikten sonra Görev Yöneticisi'ni birkaç dakika izleyin: en üstteki süreci belirleyin; sürmekte olan Windows Update'in bitmesine izin verin; SysMain'i devre dışı bırakın; Arama dizinini yeniden kurun ya da daraltın; İndirme İyileştirmesi yüklemelerini kapatın; yalnızca tek bir virüsten koruma motorunun etkin olduğunu doğrulayın; StorAHCI sürücüsünü kontrol edin; en sonunda disk sağlığına bakın. Boş alan da önemlidir — kabaca %90'dan dolu bir sistem diski her yazmayı yavaşlatır; dolayısıyla bir temizlik turu bu sıranın sonunda değil, erken bir adımında yer almalıdır.
Kleaner PRO bu listenin tamamının değil iki adımının yardımcısıdır: Derin Temizleyicisi, çakılı bir sistem diskinin ihtiyaç duyduğu boş alanı geri kazandırır; disk sağlık sayfası ise S.M.A.R.T.'yi okuyarak bir akşamınızı ince ayara harcamadan önce yazılım sorununu donanım sorunundan ayırt etmenizi sağlar.
Sorular ve yanıtlar
%100 disk kullanımı her zaman bir sorun mudur?
Hayır. Sürücünün örnekleme aralığının tamamında meşgul olduğu anlamına gelir; bu, güncelleme, dizinleme ya da büyük bir kopyalama sırasında normaldir. Sorun, makine boştayken sürerse ya da ortalama yanıt süresi kabaca 100 ms'nin üzerinde kalırsa başlar.
SysMain'i devre dışı bırakmak güvenli mi?
SSD'de evet; önceden yükleme kazancı orada yok denecek kadar azdır. Bol RAM'i olan mekanik bir sürücüde ise uygulama başlatmalarını gerçekten hızlandırabilir; sonrasında her şey daha yavaşmış gibi gelirse services.msc'den yeniden etkinleştirin.
Oturum açtıktan hemen sonra disk kullanımı neden fırlıyor?
Başlangıç uygulamaları, virüsten koruma hazırlığı ve Windows Arama işe oturum açılırken başlar. Birkaç meşgul dakika normaldir; kaygı verici olanı on beş dakika sonra da sakinleşmeyen etkinliktir.
HDD'den SSD'ye geçmek %100 disk kullanımını çözer mi?
Çoğu durumda evet; mekanik bir sürücüyü doyuran aynı iş yükü bir SSD üzerinde zar zor kayda geçer. Ama sürücü hatasını, çift virüsten korumayı ya da kontrolden çıkan bir süreci çözmez — bunlar veriyle birlikte yeni diske göç eder.
Satın almadan önce lisans kapsamını öğrenin.
Tek seferlik 30 dakikalık deneme temel araçları kapsar. PRO özellikleri ücretli lisans etkinleştirilene kadar kilitlidir.
Bunları da okuyun
Bize yazın: [email protected]